Traditionele religieuze opvattingen

Gerelateerde afbeelding

Dit idee doet denken aan bepaalde traditionele religieuze opvattingen. Hindoes geloven dat mensen kunnen en moeten opgaan in het Atman, de universele ziel van de kosmos. Christenen geloven dat heiligen na hun dood de oneindige genade Gods deelachtig worden, terwijl zondaars zichzelf beroven van Zijn nabijheid. In Silicon Valley gebruiken dataïstische profeten zelfs opzettelijk traditionele messianistische bewoordingen. Het profetische boek van Ray Kurzweil heet bijvoorbeeld De singulariteit is nabij, wat zakelijke energie klinkt als een echo van de uitspraak van Johannes de Doper: ‘Het koninkrijk der hemelen is nabij’ (Mattheus 3:2). Dataïsten vertellen mensen die nog steeds stervelingen van vlees en bloed aanbidden dat ze te veel hechten aan achterhaalde technologie. Homo sapiens is een verouderd algoritme. Wat hebben mensen nu eigenlijk voor op kippen? Alleen dat de informatieflow tussen mensen veel complexere patronen vormt. Mensen nemen meer data op dan kippen en verwerken ze met betere algoritmen. (In moderne taal betekent dit dat mensen naar verluidt diepgaandere emoties hebben en superieure intellectuele vermogens. Maar bedenk daarbij wel dat emoties en intelligentie volgens het huidige biologische dogma gewoon algoritmen zijn.) Dus als we een dataverwerkingssysteem kunnen creëren dat nog meer gegevens kan opnemen dan een mens en die ook nog eens efficiënter kan verwerken, zou dat systeem dan niet superieur aan mensen zijn, net zoals een mens superieur is aan een kip? Het dataïsme beperkt zich niet tot loze voorspellingen. Net als alle andere religies heeft het ook praktische geboden. Het eerste en belangrijkste gebod van de dataïst is dat hij de dataflow moet maximaliseren door zich met steeds meer media te verbinden en steeds meer informatie te produceren en te consumeren. Net als andere succesvolle religies heeft het dataïsme ook zendingsdrang. Het tweede gebod is dat alles en iedereen aan het systeem gekoppeld moet worden, ook ketters die daar niets van willen weten. En ‘alles en iedereen’ betekent niet alleen mensen. Het betekent echt zakelijke energie vergelijken álles. Ons lichaam, uiteraard, maar ook de auto’s op straat, de koelkasten in onze keukens, de kippen in hun hokken en de bomen in het oerwoud, het moet allemaal verbonden worden met het Internet der Dingen. De koelkast kan bijhouden hoeveel eieren er in het rekje liggen en het kippenhok laten weten wanneer er nieuwe aanvoer nodig is. Auto’s gaan met elkaar praten en de bomen in het oerwoud brengen verslag uit over het weer en het koolstofdioxidegehalte in de lucht. We mogen geen enkel deel van het universum uitsluiten van het grote web des levens. De grootste zonde bestaat dus uit het blokkeren van de dataflow. De dood is immers een toestand waarin er geen informatie meer heen en weer gaat. Vandaar dat het dataïsme de vrijheid van informatie als het allerhoogste goed beschouwt.

Extreem diepe, complexe emoties

Gerelateerde afbeelding

De wereld van de echolocatie is net zo complex en stormachtig als onze vertrouwde wereld van geluid en beeld, maar hij gaat compleet aan ons voorbij. Een van de belangrijkste artikelen over de filosofie van de geest heet ‘Hoe voelt het om een vleermuis te zijn?’4 In dit artikel uit 1974 wijst de filosoof Thomas Nagel erop dat het sapiensbrein nooit de subjectieve wereld van een vleermuis kan doorgronden. We kunnen alle algoritmen schrijven die we maar willen over het vleermuizenlichaam, de echolocatiesystemen van vleermuizen en vleermuisneuronen, maar dat vertelt ons nog niet hoe het vóelt om zakelijke energie vergelijken een vleermuis te zijn. Hoe voelt het om de klapwiekende vleugeltjes van een mot te detecteren? Is het net zoiets als de mot zien, of is het iets compleet anders? Het is waarschijnlijk net zo zinloos om een sapiens uit te leggen hoe het voelt om een vlinder te echolokaliseren dan om een blinde mol uit te leggen hoe het voelt om naar een schilderij van Caravaggio te kijken. Waarschijnlijk zijn vleermuizenemoties ook sterk beïnvloed door het centrale belang van hun echolocatiezintuig. Voor sapiens is liefde rood, jaloezie groen en depressie blauw. Wie weet wat voor echolocatie-equivalenten daarvan bestaan voor de liefde van een vrouwtjesvleermuis voor haar jonkies of het gevoel dat een vleermuismannetje heeft bij zijn rivalen? Vleermuizen zijn natuurlijk niet per se speciaal. Ze zijn slechts een van de talloze mogelijke voorbeelden. Sapiens kunnen niet alleen niet begrijpen hoe het voelt om een vleermuis te zijn, we kunnen ons net zomin voorstellen hoe het is om een walvis, een tijger of een pelikaan te zijn. Daar hoort ongetwijfeld ook een gevoel bij, maar we weten niet wat dat is. Walvissen en mensen verwerken emoties allebei in een hersengebied dat het limbisch systeem heet, maar het limbisch systeem van een walvis heeft een heel stuk extra dat bij mensen ontbreekt. Misschien kunnen walvissen daarmee extreem diepe, complexe emoties ervaren die ons volkomen vreemd zijn? Misschien hebben walvissen ook wel waanzinnige muzikale ervaringen die zelfs voor Bach en Mozart onnavolgbaar zouden zijn. Walvissen kunnen elkaar van honderden kilometers afstand horen en elke walvis heeft een repertoire aan karakteristieke ‘liederen’ die uren kunnen duren en heel ingewikkelde patronen volgen. Nu en dan componeert een walvis zakelijke energie een nieuwe hit, die andere walvissen in andere delen van de oceaan vervolgens overnemen. Wetenschappers nemen die hits stelselmatig op en analyseren ze met behulp van computers, maar kan een mens die muzikale ervaringen ooit doorgronden en het verschil horen tussen een Beethovenwalvis en een Justin Bieberwalvis?

Belangrijke beslissingen

Gerelateerde afbeelding

Hoogstwaarschijnlijk zul jij ooit ook belangrijke beslissingen over je gezondheid moeten nemen, net als Angelina }olie. Je zult je genen laten testen, of je bloed, of er zal een fMRI-scan gemaakt worden. Een algoritme zal de zakelijke energie vergelijken uitslag analyseren op basis van gigantische statistische databases en vervolgens zul je de adviezen van het algoritme opvolgen. Dit is geen apocalyptisch scenario. De algoritmen zullen niet in opstand komen om ons tot slaven te maken. Ze zullen juist zo goed zijn in het nemen van beslissingen over ons dat het krankzinnig zou zijn om hun goede raad niet op te volgen.
Angelina }olie speelde haar eerste hoofdrol in de sciencefictionfilm Cy borg 2 uit 1993. Daarin speelde ze Casella Reese, een cyborg die in het jaar 2074 wordt ontwikkeld door Pinwheel Robotics om ingezet te worden voor bedrijfsspionage en moordaanslagen. Casella is geprogrammeerd met menselijke emoties, zodat ze tijdens het uitvoeren van haar missies niet zo opvalt tussen de mensen. Als Casella ontdekt dat Pinwheel Robotics haar niet alleen bestuurt, maar ook van plan is haar te ontmantelen, ontsnapt ze en gaat ze vechten voor haar leven en vrijheid. Cyborg 2 is een liberale fantasie over een individu dat voor haar vrijheid en privacy vecht tegen een oppermachtig internationaal concern. In het echte leven koos Jolie ervoor haar privacy en zakelijke energie autonomie op te offeren aan haar gezondheid. En de wens om de menselijke gezondheid te bevorderen zou er heel goed toe kunnen leiden dat de meesten van ons willens en wetens de muren die onze privésfeer beschermen zullen afbreken en dat we overheidsbureaucratieën en multinationals toegang tot ons diepste innerlijk zullen verlenen. Als we Google bijvoorbeeld toestemming geven om onze e-mails te lezen en ons surfgedrag te volgen, zou Google ons al attent kunnen maken op de uitbraak van een of andere epidemie voordat de traditionele gezondheidsdiensten die hebben opgemerkt.

Legers en bedrijven

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Legers en bedrijven kunnen niet functioneren zonder intelligente instrumenten, maar bewustzijn en subjectieve ervaringen hebben ze niet per se nodig. De bewuste ervaringen van een taxichauffeur van vlees en bloed zijn oneindig veel rijker dan die van een zelfrijdende auto, die niets, maar dan ook niets voelt. De taxichauffeur kan naar muziek luisteren terwijl hij de drukke straten van Seoul doorkruist. Zijn geest kan vervuld zijn van ontzag als hij opkijkt naar de sterren en de mysteriën van het heelal overdenkt. Zijn ogen kunnen overlopen van vreugdetranen als hij zijn dochtertje haar allereerste stapje ziet doen. Maar dat zakelijke energie vergelijken heeft het systeem allemaal niet nodig van een taxichauffeur. Het wil alleen maar dat hij zo veilig en goedkoop mogelijk passagiers van A naar B brengt. En de autonome auto zal dat binnenkort veel beter kunnen dan een menselijke chauffeur, al kan hij dan niet genieten van muziek of versteld staan van de magie van het leven. Laten we vooral eens stilstaan bij het lot van paarden tijdens de industriële revolutie. Een gewoon boerderijpaard kan ruiken, liefhebben, gezichten herkennen, over hekken springen en nog duizend andere dingen, en dat allemaal veel beter dan een T-Ford of een Lamborghini van een miljoen euro. Toch zijn de paarden vervangen door auto’s, omdat die superieur waren in de paar taken die het systeem echt nodig had. Taxichauffeurs zullen waarschijnlijk hetzelfde lot ondergaan als paarden. Sterker nog, als we mensen niet alleen verbieden om taxi’s te besturen, maar dat verbod uitbreiden naar alle voertuigen en het verkeer in handen geven van computeralgoritmen, dan kunnen we alle voertuigen met één groot netwerk verbinden, wat de kans op auto-ongelukken sterk verkleint. In augustus 2015 kreeg een van Googles experimentele zelfrijdende auto’s een ongeluk. Hij naderde een kruising, detecteerde voetgangers die wilden oversteken en trapte op de rem. Twee tellen later werd hij van achteren geramd door een auto met een menselijke chauffeur, die zich misschien even in de mysteriën van het universum verdiepte in plaats van op het verkeer te letten. Dat had nooit kunnen gebeuren als beide voertuigen werden bestuurd door onderling verbonden computers. Het overkoepelende algoritme zou de positie en  zakelijke energie bedoelingen van elk voertuig op de weg kennen en zou niet toestaan dat twee van zijn marionetten op elkaar botsten. Zo’n systeem zou heel veel tijd, geld en mensenlevens redden, maar het zou ook de menselijke ervaring van autorijden elimineren en tientallen miljoenen mensen werkloos maken.4

Technisch jargon

Gerelateerde afbeelding

Eén patiënt klaagde een paar maanden na de operatie dat hij een terugval had en was overvallen door een ernstige depressie. Na een korte inspectie vonden de artsen de oorzaak van het probleem: de accu van de computer was leeg. Toen ze de accu hadden vervangen, was de depressie zo weer weg.5 Om ethische redenen die iedereen zelf kan verzinnen brengen onderzoekers alleen in uitzonderlijke gevallen elektroden in menselijke hersenen aan. De meeste relevante experimenten met mensen zijn dan ook niet uitgevoerd met operatieve ingrepen, maar met helmachtige apparaten (‘transcraniële magnetische stimulatoren’ in technisch jargon). Zo’n helm is uitgerust met elektroden die worden bevestigd aan de hoofdhuid. Hij produceert zwakke elektromagnetische velden en richt die op specifieke hersengebieden, waarmee bepaalde vormen van hersenactiviteit worden gestimuleerd dan wel geremd. Het Amerikaanse leger experimenteert met dergelijke helmen in de hoop dat ze de winkel huren dordrecht aandacht van soldaten kunnen verscherpen en hun prestaties kunnen verbeteren tijdens oefeningen en op het slagveld. De voornaamste experimenten op dit vlak worden uitgevoerd door het Human Effectiveness Directorate (‘directoraat voor menselijke effectiviteit’), dat gevestigd is op een luchtmachtbasis in Ohio. De resultaten zijn nog verre van overtuigend. De hype rond transcraniële stimulatoren loopt momenteel ver vooruit op de daadwerkelijke bevindingen, maar verschillende studies hebben aangetoond dat de methode mogelijk inderdaad zou kunnen leiden tot verscherpte cognitieve vermogens bij dronebestuurders, luchtverkeersleiders, sluipschutters en ander personeel met werk dat lange perioden van opperste alertheid vereist.6 Sally Adee, een journaliste van de New Scientist, mocht een trainingscentrum voor winkel huren amsterdam sluipschutters bezoeken en zelf de effecten ervaren. Eerst ging ze een slagveldsimulator in zonder transcraniële helm. Sally beschrijft de angst die haar overspoelt als twintig gemaskerde mannen met bomvesten en geweren recht op haar afstormen. ‘Voor elke aanvaller die ik dood weet te schieten,’ schrijft Sally, ‘duiken er drie nieuwe op vanuit het niets. Ik schiet duidelijk niet snel genoeg en door mijn paniek en incompetentie laat ik continu mijn geweer blokkeren.’ Gelukkig voor haar waren de aanvallers alleen maar videobeelden die overal om haar heen werden geprojecteerd op gigantische schermen. Niettemin was ze zo teleurgesteld over haar matige prestaties dat ze het liefst haar geweer had weggesmeten en de simulator had verlaten.

Liberalisme en nationalisme

Gerelateerde afbeelding

Natuurlijk kon de alliantie tussen liberalisme en nationalisme lang niet alle dilemma’s oplossen en er kwamen zelfs nog heel wat nieuwe vraagstukken bij. Hoe vergelijk je het belang van communale ervaringen met dat van individuele ervaringen? Mag het behoud van de polka, de Bratwurst en de Duitse taal ertoe leiden dat miljoenen vluchtelingen worden blootgesteld aan armoede of zelfs de dood? En wat gebeurt er als er binnen een natie fundamentele conflicten uitbreken over de eigen identiteit, zoals in Duitsland gebeurde in i933, in de vs in i86i, in Spanje in i936 of in Egypte in 2011? In dat soort gevallen lossen democratische verkiezingen niet veel op, omdat de conflicterende partijen geen reden zien om de uitslag te respecteren. Voor kantoorruimte huren dordrecht mensen die de nationalistische polka dansen is het bovendien maar een kleine doch gewichtige stap om van het geloof dat jouw natie anders is dan alle andere door te schieten naar het idee dat jouw natie beter is. In het negentiende-eeuwse liberale nationalisme moesten de Habsburgers en de tsaren respect hebben voor de unieke ervaringen van Duitsers, Italianen, Polen en Slovenen. Het twintigste-eeuwse ultranationalisme voerde veroveringsoorlogen en bouwde concentratiekampen voor mensen die op andere muziek dansten.
Het socialistische humanisme is een heel andere weg ingeslagen. De socialisten verwijten de liberalen dat ze onze aandacht op ons eigen gevoel hebben gericht, en niet op dat van andere mensen. De menselijke beleving is natuurlijk wel de bron van alle zingeving, maar er zijn miljarden mensen op de wereld en die zijn allemaal net zoveel waard als ik. Het liberalisme richt mijn blik naar binnen en benadrukt hoe uniek ik ben en hoe uniek mijn natie is, maar het socialisme eist dat ik eens ophoud over mijn eigen gevoel en me richt op wat anderen voelen en hoe mijn handelen op hen inwerkt. De wereldvrede zal niet bereikt worden door het koesteren van de afzonderlijke bijzonderheden van elke natie, maar door het verenigen van alle kantoorruimte huren amsterdam arbeiders ter wereld, en we zullen geen sociale harmonie bereiken doordat iedereen heel narcistisch zijn eigen innerlijk gaat verkennen, maar alleen als iedereen de behoeften en ervaringen van anderen boven de zijne of hare laat gaan.

De opperste bron van zingeving

Gerelateerde afbeelding

In deze manier van denken was God niet alleen de opperste bron van zingeving, maar ook de hoogste autoriteit. Zingeving en autoriteit gaan altijd hand in hand. Degene die de betekenis van ons handelen bepaalt – of het goed of slecht is wat we doen, rechtvaardig of onrechtvaardig, mooi of lelijk – heeft automatisch het gezag om ons te vertellen wat we moeten denken en hoe we ons moeten gedragen. Gods rol als bron van alle betekenis en gezag was niet alleen een filosofische theorie. Hij beïnvloedde het dagelijks leven in al zijn facetten. Stel dat in 1300 een getrouwde vrouw in een klein Engels stadje een oogje op de buurman kreeg en met hem de koffer in dook. Terwijl ze terug naar huis sloop en met een heimelijk glimlachje haar jurk gladstreek, tuimelden haar gedachten door haar hoofd: Wat was dat nu? Waarom deed ik dat? Was het goed of slecht? Wat zegt het over mij? Moet ik het nog een keer doen? Om dat soort vragen te beantwoorden werd de vrouw geacht naar de plaatselijke priester te gaan om te biechten en de heilige vader om advies te vragen. De priester kende de Bijbel vanbinnen en vanbuiten en wist daar kantoorruimte huren hilversum precies in te vinden wat God van overspel vond. Met het eeuwige woord van God in de hand kon de priester met grote zekerheid vaststellen dat de vrouw een doodzonde had begaan en dat ze die direct goed moest maken, anders ging ze naar de hel. Ze moest dus onmiddellijk berouw tonen, tien goudstukken doneren voor de komende kruistocht, de komende zes maanden geen vlees eten en een pelgrimstocht ondernemen naar de graftombe van St. Thomas Becket in Canterbury. En uiteraard mocht ze die vreselijke zonde niet nog een keer begaan. Tegenwoordig gaat het heel anders. Het humanisme vertelt ons al eeuwen dat wij zelf de ultieme bron van zingeving zijn en dat onze vrije wil dus het hoogste gezag is. We hoeven niet te wachten tot een of andere externe entiteit ons vertelt hoe het zit, maar kunnen vertrouwen op onze eigen gevoelens en verlangens. We worden van kinds af aan gebombardeerd met humanistische slogans die ons vertellen dat we ‘naar onszelf moeten luisteren, onszelf kantoorruimte huren rotterdam trouw moeten blijven, op onszelf moeten vertrouwen, ons hart moeten volgen, moeten doen wat goed voelt’. Jean-Jaques Rousseau heeft het allemaal opgesomd in zijn roman Émile, de achttiende-eeuwse bijbel van het gevoel. Rousseau vond de gedragsregels van het leven ‘in de diepten van mijn hart, door de natuur opgesteld in onuitwisbare letters. Ik hoef alleen maar bij mezelf te rade te gaan over dat wat ik wil doen; wat naar mijn gevoel goed is, is goed, wat naar mijn gevoel slecht is, is slecht.’

Een academische studie

Gerelateerde afbeelding

Als je zelf toevallig communist bent, zul je nu misschien zeggen dat het communisme en het christendom toch heel verschillend zijn, omdat het communisme gelijk heeft en het christendom niet. De klassenstrijd is daadwerkelijk onvermijdelijk binnen het kapitalistische systeem, terwijl de rijken na hun dood niet echt eeuwige folteringen zullen ondergaan in de hel. Maar zelfs al is dat zo, dan wil dat nog niet zeggen dat het communisme geen religie is. Het betekent hoogstens dat het communisme de enige ware religie is. Volgelingen van alle kantoor huren hilversum religies zijn ervan overtuigd dat de hunne de enige ware is. Misschien hebben de volgelingen van een van die religies wel gelijk. De bewering dat religie een middel is om de sociale orde in stand te houden en grootschalige samenwerkingsverbanden te organiseren kan vervelend overkomen op mensen voor wie religie in eerste instantie een spiritueel pad is. Maar de kloof tussen religie en wetenschap is kleine dan we meestal denken, terwijl de kloof tussen religie en spiritualiteit juist veel groter is. Religie is een vorm van koehandel, spiritualiteit is een reis. Religie geeft een allesomvattende omschrijving van de wereld en biedt ons een heel specifieke deal met vooropgestelde doelen. ‘God bestaat. Hij vindt dat we ons op een bepaalde manier moeten gedragen. Als je God gehoorzaamt, mag je naar de hemel. Als je hem niet gehoorzaamt, zul je branden in de hel.’ Deze deal is zo duidelijk omschreven dat de samenleving er algemene normen en waarden mee kan opstellen die het menselijke gedrag reguleren. Een spirituele kantoor huren rotterdam reis is iets heel anders. Daarbij worden mensen meestal op mysterieuze manieren naar onbekende bestemmingen gevoerd. De zoektocht begint doorgaans met een grote levensvraag, zoals ‘Wie ben ik? Wat is de zin van het leven? Wat is goed?’ De meeste mensen accepteren gewoon de pasklare antwoorden die de heersende machten hierop geven, maar spirituele zoekers zijn minder snel tevreden. Ze willen de grote levensvraag per se dieper onderzoeken en hebben niet genoeg aan antwoorden die ze al zo vaak hebben gehoord of graag willen horen. Voor de meeste mensen is een academische studie ook een deal en geen spirituele reis, omdat de opleiding ons naar een vooraf vastgesteld doel leidt dat is goedgekeurd door onze meerderen, regeringen en banken. ‘Ik ga drie jaar studeren, haal mijn examens, neem mijn bachelordiploma in ontvangst en krijg een goedbetaalde baan.’ Maar een academische studie kan ook een spirituele reis worden, als de grote vragen die je onderweg tegenkomt je onverwachte zijpaden op sturen waarvan je het bestaan eerst niet eens vermoedde. Een student kan bijvoorbeeld economie gaan studeren om een baan op Wall Street te krijgen. Maar als hij iets leert waardoor hij om wat voor reden ook in een ashram belandt of hiv-patiënten in Zimbabwe gaat helpen, kunnen we dat een spirituele reis noemen.

De stad

Gerelateerde afbeelding

De stad werd gedomineerd door de tempel voor de krokodillengod Sobek, die geassocieerd werd met de farao (standbeelden uit die tijd beelden de farao soms ook af met een krokodillenkop ). In de tempel woonde een heilige krokodil die Petsuchos heette en beschouwd werd als de levende incarnatie van Sobek. Net als de levende god-farao werd de levende god Petsuchos liefdevol verzorgd door priesters, die het fortuinlijke reptiel overvloedig van voedsel en zelfs speelgoed voorzagen en het aankleedden met gouden mantels en kronen vol edelstenen. Petsuchos was tenslotte het merk van de priesters en hun gezag en inkomen waren afhankelijk van hem. Toen Petsuchos stierf, werd er kantoor huren dordrecht direct een nieuwe krokodil gekozen om hem op te volgen, terwijl het dode reptiel zorgvuldig werd gebalsemd en gemummificeerd. In de tijd van Senoeseret men Amenemhat m hadden de Egyptenaren nog geen bulldozers of dynamiet. Ze hadden niet eens ijzeren werktuigen, werkpaarden of wielen (het wiel raakte in Egypte pas rond i 500 v.Chr. in zwang). Bronzen werktuigen waren voor die tijd al heel geavanceerd, maar ze waren zo duur en zeldzaam dat de meeste bouwwerkzaamheden werden verricht met werktuigen van steen en hout, bediend door menselijke spierkracht. Veel mensen zeggen dan ook dat de grote bouwprojecten van het oude Egypte -al die dammen en stuwmeren en piramiden – wel gebouwd moeten zijn door aliens uit de ruimte. Hoe kon een cultuur die niet eens wielen of ijzer had anders zulke wonderen bewerkstelligen? De waarheid is heel anders. De Egyptenaren legden het Fajoemmeer en de piramiden niet aan met buitenaardse hulp, maar met superieure organisatorische vermogens. Met behulp van duizenden bureaucraten rekruteerde de farao tienduizenden arbeiders en genoeg voedsel om kantoor huren amsterdam ze jarenlang te onderhouden. Als tienduizenden arbeiders een paar decennia samenwerken, kunnen ze zelfs met stenen werktuigen een stuwmeer of een piramide bouwen.

De partijleiders

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Ceau§escu, die sinds 1965 over Roemenië had geheerst, geloofde dat hij de tsunami kon doorstaan, hoewel er op 17 december rellen tegen zijn bewind waren uitgebroken in de Roemeense stad Timi§oara. Als tegenmaatregel zette Ceau§escu een massale manifestatie op touw in Boekarest om de Roemenen en de rest van de wereld te bewijzen dat de meerderheid van de bevolking nog steeds van hem hield, of in elk geval bang voor hem was. Het in zijn voegen krakende partijapparaat bracht 80.000 mensen op de been op het centrale plein van de kantoor huren hilversum stad en in heel Roemenië werden burgers opgeroepen om hun bezigheden neer te leggen en hun radio of televisie aan te zetten. Onder luid gejuich van de enthousiast lijkende menigte betrad Ceau§escu het balkon boven het plein, zoals hij de afgelopen decennia talloze keren had gedaan. Geflankeerd door zijn vrouw Elena, een paar hoge partijfunctionarissen en een clubje bodyguards begon Ceau§escu aan een van zijn typische saaie toespraken. Hij wijdde acht volle minuten aan de glorie van het Roemeense socialisme en keek bijzonder zelfvoldaan toe toen de menigte mechanisch begon te klappen. En toen ging er iets mis. Je kunt het zelf zien op YouTube. Je hoeft alleen maar te zoeken op ‘Ceau§escu’s laatste speech’ om de geschiedenis in actie te zien.21 Op het YouTube-filmpje zie je Ceau§escu aan zijn zoveelste lange zin beginnen -‘Ik wil de instigatoren en organisatoren van dit prachtige evenement in Boekarest bedanken en beschouw het als een”.’ – en dan valt hij stil. Zijn ogen worden groot en kantoor huren rotterdam hij verstart van ongeloof. Hij heeft zijn zin nooit afgemaakt. In die ene seconde zie je een hele wereld instorten. Iemand in het publiek riep ‘boe’. Er wordt nog steeds over gediscussieerd wie de eerste was die het waagde om ‘boe’ te roepen. En toen riep er nog iemand ‘boe’, en toen nog een, en nog een, en binnen een paar tellen stond de hele massa te fluiten en te schelden en werd er geroepen: ‘Ti-mi§Oa-ra! Ti-mi-§oa-ra!’
i8. Het moment waarop een wereld instort: de verbijsterde Ceau§escu kan zijn ogen en oren niet geloven.
Dit gebeurde allemaal live op de Roemeense televisie, terwijl driekwart van de bevolking met bonkend hart aan het scherm gekluisterd zat. De beruchte geheime politie -de Securitate – gaf direct opdracht de uitzending te staken, maar dat deden de televisieploegen niet. De cameraman richtte de camera omhoog, zodat de kijkers de paniek van de partijleiders op het balkon niet konden zien, maar de geluidsman bleef opnemen en de technici bleven uitzenden.